Umowa franczyzowa i wszystko, co warto o niej wiedzieć: Czym jest, co zawiera i jak ją rozwiązać?

Dołączenie do istniejącej franczyzy wymaga spełnienia wielu określonych warunków. Tym podstawowym jest podpisanie umowy franczyzowej (zwanej też umową franczyzy), która ustala szczegółowe warunki współpracy między franczyzodawcą a franczyzobiorcą. Podpowiadamy, na co zwrócić uwagę przy jej podpisywaniu, by później bez obaw prowadzić własny biznes.

---

1,3 tysiąca sieci łączących blisko 90 tysięcy punktów, gdzie łącznie zatrudnionych jest ponad pół miliona osób — tak w liczbach prezentuje się świat franczyzy w Polsce.

To dziś jeden z najpopularniejszych modeli biznesowych funkcjonujących nad Wisłą, dzięki któremu przedsiębiorcy mogą założyć firmę, korzystając z marki i know-how franczyzodawców. Jest obecny w wielu różnych branżach: od gastronomii, przez handel detaliczny, aż po rozrywkę, urodę i fitness czy edukację.

Niezależnie od tego, o jakim sektorze gospodarki mowa, każdemu śmiałkowi rozpoczynającemu przygodę z franczyzą prędzej czy później przyjdzie zetknąć się z umową franczyzową. To podstawowy dokument zezwalający na jego działalność i ustanawiający zasady, którymi powinien się kierować.

Kto może ją podpisać i co powinna zawierać? W jakich okolicznościach ulega wygaśnięciu albo zerwaniu? Czas rozwiać wszelkie wątpliwości!

Co to jest umowa franczyzowa? Definicja i charakter stron

Umowa franczyzowa, znana także jako umowa franczyzy, to porozumienie regulujące stosunek prawny między franczyzodawcą (właścicielem tzw. pakietu franczyzowego) a franczyzobiorcą (niezależnym przedsiębiorcą uzyskującym licencję do korzystania z pakietu franczyzowego). W największym uproszczeniu określa wymiar pakietu franczyzowego, do którego przejdziemy za chwilę, a także nakłada na obie strony określone obowiązki.

Umowa franczyzowa bywa mylona z dwoma innymi typami kontraktów. Jednym z nich jest umowa ajencyjna, na mocy której przedsiębiorca również podejmuje współpracę z większą marką, ale ze względu na brak własności lokalu nie oczekuje się od niego wkładu finansowego. W zamian za to regularnie dzieli się zyskami z daną firmą.

Inna pomyłka to zrównywanie umowy franczyzy z umową dystrybucji. W obu może chodzić o sprzedaż towarów innego przedsiębiorstwa, przy czym ta pierwsza nakłada na franczyzobiorcę robienie tego w ściśle określony sposób, według wspólnie ustalonych wytycznych.

Jak sporządzić umowę franczyzową?

Umowa franczyzowa należy do kategorii tzw. umów nienazwanych, co oznacza, że w polskim prawie, na przykład w kodeksie cywilnym, nie istnieje sztywny wzorzec dotyczący tego, jak ma wyglądać. Zapewnia to dużą swobodę jej konstruowania, każdorazowo uwzględniającą specyfikę franczyzodawcy i franczyzobiorcy oraz branży, do której należą.

Niezależnie od tego warto pamiętać, że powinna zawierać kilka głównych elementów:

• strony umowy: dokładne dane franczyzodawcy i franczyzobiorcy;
• przedmiot umowy, czyli pakiet franczyzowy: dokładny opis sposobu prowadzenia działalności gospodarczej (wchodzą w niego m.in. model biznesowy, znaki towarowe, wiedza techniczna, prawa własności intelektualnej i przemysłowej, a także charakter pomocy udzielanej przez franczyzodawcę) oraz wynikające z niego uprawnienia i obowiązki obu stron;
• czas obowiązywania: nieokreślony lub określony; w tym drugim przypadku również warunki jej ewentualnego przedłużenia;
• terytorium obowiązywania: konkretne miejsce, w którym ma być prowadzona działalność; niekiedy pojawia się również zapis o terenie wyłączności, dzięki któremu franczyzobiorca ma pewność, że w bliskim otoczeniu swojej firmy nie otworzy inny kontrahent franczyzodawcy;
• zobowiązania finansowe franczyzobiorcy względem franczyzodawcy: wysokość opłaty wstępnej, za bieżącą działalność oraz marketingowej;
• ewentualny zakaz konkurencji: ustalenie dotyczące nieprowadzenia zewnętrznej działalności w tym samym zakresie co ten, który wynika z umowy;
• wysokość kar umownych: mogą dotyczyć prowadzenia działalności niezgodnie z pakietem franczyzowym, złamania zakazu konkurencji, ujawnienia tajemnicy przedsiębiorstwa albo innych naruszeń godzących w dobre imię franczyzodawcy;
• okres i warunki wypowiedzenia.

W takiej formie będzie też wiążącym dowodem w przypadku ewentualnych postępowań sądowych.

Jakie zobowiązania niesie za sobą umowa franczyzowa dla obu stron?

Prawidłowo zawarta umowa franczyzy kończy się udzieleniem zgody na wykorzystanie pakietu franczyzowego franczyzobiorcy, co w praktyce oznacza rychłe otwarcie sklepu albo punktu usługowego w ramach franczyzy. Aby jej postanowienia pozostawały w mocy, obie strony deklarują wykonanie określonych obowiązków.

Ich szczegółowy zakres reguluje sam kontrakt. Są to:

Umowa franczyzowa. Zobowiązania franczyzodawcy

• dostarczenie sprawdzonego modelu biznesowego oraz szczegółowych wytycznych związanych z prowadzeniem działalności;
• zezwolenie na korzystanie ze znaków towarowych, logotypów i innych elementów identyfikacji wizualnej w ustalonym wspólnie zakresie;
• przeprowadzenie szkoleń dla franczyzobiorcy i jego zespołu, zwłaszcza na początkowym etapie działalności (np. w zakresie urządzenia lokalu, wdrożenia systemów komputerowych czy kontaktu z dostawcami);
• gwarancja wyłączności terytorialnej, w myśl której permanentnie bądź w określonym wymiarze czasowym nie powstanie inny punkt tej samej sieci;
• zapewnienie dostępu do materiałów reklamowych całej franczyzy;
• pomoc w bieżącym rozwiązywaniu problemów i nadzór nad rentownością całego biznesu.

Umowa franczyzowa. Zobowiązania franczyzobiorcy

• prowadzenie działalności zgodnie z pakietem franczyzowym i dbałością o wysoką jakość oferowanych usług; z tym zobowiązaniem wiąże się także gotowość do przyjęcia organów audytów i kontroli wyznaczonych przez franczyzodawcę;
• odpowiednie oznakowanie lokalu i wykorzystywanie elementów identyfikacji wizualnej w ustalonym wspólnie zakresie;
• terminowe wniesienie opłaty wstępnej, a także opłat bieżących i marketingowych;
• uczestnictwo w akcjach promocyjnych organizowanych przez franczyzodawcę;
• przestrzeganie zakazu konkurencji i nakazu zachowania tajemnicy przedsiębiorstwa;
• w niektórych przypadkach: nakaz zakupu towarów, materiałów i usług od podwykonawców wskazanych przez franczyzodawcę.

Zakres zobowiązań dla obu stron może wydawać się dość szeroki, zwłaszcza gdy porównamy go z prowadzeniem działalności gospodarczej na samodzielnie ustalonych zasadach. Jego wyznaczenie jest jednak niezbędne, by utrzymać spójność działania franczyzy, która w niektórych przypadkach składa się nawet z kilkuset lub kilku tysięcy punktów.

Umowa franczyzowa i jej rozwiązanie. Kiedy i jak można to zrobić?

Umowa franczyzowa, jak wspomniano w akapicie dotyczącym zapisów, które powinny się w niej znaleźć, ma określony czas obowiązywania. Najczęściej wynosi od 3 do 10 lat, by franczyzobiorca zdołał osiągnąć zwrot z inwestycji i otrzymać spodziewany zysk.

Po tym okresie przedsiębiorca może bez większych konsekwencji rozwiązać kontrakt albo — zadowolony z dotychczasowego rozwoju działalności — przedłużyć go na czas nieokreślony. Niektórzy decydują się wówczas pójść o krok dalej i zacieśnić więzi z franczyzodawcą, otwierając kolejny punkt. Istniejący model franczyzowy przeradza się wtedy w taki o wymiarze wielokrotnym bądź masterfranczyzowym, w ramach którego franczyzobiorca może nawet udzielać sublicencji innym przedsiębiorcom.

Zdarza się jednak i tak, że któraś ze stron jeszcze przed terminem wygaśnięcia umowy franczyzowej nie chce jej kontynuować. W takiej sytuacji istnieje kilka dróg rozwiązania kontraktu, którego charakter zależy od okoliczności. Może to być:

• porozumienie stron: zakończenie współpracy w terminie i trybie ustalonym przez obie strony; warto, by uzupełniał je dokument, który reguluje kwestie ostatecznych rozliczeń oraz zwrotu potencjalnie niewykorzystanych towarów;
• wypowiedzenie umowy: zależne od czasu obowiązywania umowy; w przypadku tej zawartej na czas nieokreślony może być wniesione z zachowaniem ustawowego lub umownego okresu wypowiedzenia, zaś tej na czas określony — jedynie wtedy, gdy zaszły ku temu powody określone wcześniej w dokumencie (przesłanki osobiste, problemy finansowe, utrata lokalu);
• odstąpienie umowy ze skutkiem natychmiastowym: procedowane w sytuacji, gdy któraś ze stron umowy franczyzowej rażąco nie wywiązuje się ze swoich obowiązków. W przypadku franczyzodawcy może chodzić np. o blokadę dostępu do know-how, brak wsparcia w bieżącym prowadzeniu działalności albo utratę prawa do posługiwania się znakami towarowymi. Franczyzobiorca może zaś nadszarpnąć zaufanie kontrahenta niestosowaniem się do pakietu franczyzowego, niewnoszeniem terminowo opłat albo złamaniem zakazu konkurencji.

Przy rozwiązywaniu umowy franczyzowej należy pamiętać o potencjalnych konsekwencjach takiej decyzji. Najważniejsze z nich to konieczność poniesienia ewentualnych kar umownych i nakaz przestrzegania wspomnianego zakazu konkurencji, który może obowiązywać jeszcze jakiś czas po wyjściu z sieci. Poza tym franczyzobiorca nie otrzyma zwrotu opłaty wstępnej.