Ben je in loondienst, maar kriebelt het ondernemersvirus om op eigen benen te staan? Dan is een franchise misschien iets voor jou: je bent je eigen baas én tegelijk kun je rekenen op de ervaring van je franchisegever om je zaak uit de startblokken te helpen. Voor je de stap zet, is het wél belangrijk dat je weet welke veranderingen de switch naar een zelfstandig statuut met zich meebrengt. We zetten ze even voor je op een rij.
Werknemers en zelfstandigen vallen vandaag immers nog steeds niet onder hetzelfde stelsel en dat heeft niet alleen een impact op je loon (dat bepaal je voortaan zelf!), maar ook op je sociale rechten en plichten (en die ken je maar beter op voorhand, toch?).
Netto versus bruto
Als werknemer krijg je gewoon elke maand je nettoloon op je bankrekening en staat je werkgever daarnaast ook in voor alle wettelijke sociale en fiscale verplichtingen. Dat verklaart het verschil tussen je bruto en je nettoloon.
Als je zelfstandige bent, is die taak aan jou en betaal je dus zelf je sociale bijdragen. Daarvoor moet je aansluiten bij een sociaal verzekeringsfonds (zoals Liantis, Xerius of Acerta). Ook zorg je zelf voor je fiscale voorafbetalingen.
Goed om te weten
Voor je iets te enthousiast inschat hoeveel je gaat verdienen, houd je dus best rekening met de bedragen die je moet neertellen om te voldoen aan je sociale en fiscale verplichtingen. Op de site van FOD Economie, KMO, Middenstand en Energie vind je info over het sociaal statuut van de zelfstandige en de bijhorende rechten en plichten.
Sociaal vangnet
In tegenstelling tot werknemers die kunnen gaan stempelen als ze hun job verliezen, hebben zelfstandigen geen recht op een klassieke werkloosheidsuitkering. In plaats daarvan bestaat het overbruggingsrecht, wat overeenkomt met een vorm van tijdelijke inkomensbescherming bij stopzetting van de activiteit. Om daarop aanspraak te kunnen maken moet de zelfstandige wel voldoen aan een aantal voorwaarden.
Voor ziekte en invaliditeit zijn zelfstandigen verzekerd via hun eigen stelsel. De aansluiting bij een ziekenfonds is dan ook verplicht en geeft mits te voldoen aan bepaalde (behoorlijk strikte) voorwaarden recht op een uitkering.
Voor hun pensioen bouwen zelfstandigen wettelijk pensioenrechten op via hun sociale bijdragen. Het gemiddelde wettelijke pensioenbedrag voor zelfstandigen ligt meestal lager dan dat van werknemers, maar dat kunnen zelfstandigen aanvullen via meerdere formules zoals het Vrij Aanvullend Pensioen voor Zelfstandigen (VAPZ), de Individuele Pensioentoezegging (IPT) voor vennootschappen of pensioen- en langetermijnsparen.
Goed om te weten
De sociale rechten van een zelfstandige zijn niet dezelfde als die van een werknemer. Op de site van het Rijksinstituut voor de Sociale Verzekering der Zelfstandigen vind je een hoop praktische informatie over het onderwerp.
Koudwatervrees?
Om ondernemers in spe en in loondienst te ondersteunen bij de grote stap, bestaat er een aantal maatregelen die de onzekerheid waarmee de statuutwissel gepaard gaat te verzachten.
Zo verlies je de rechten die je opgebouwd hebt als werknemer niet noodzakelijk meteen: In principe (en op bepaalde voorwaarden) blijven opgebouwde rechten behouden tot 3 jaar na het einde van je loondienst (soms langer bij bijzondere omstandigheden).
Los daarvan bestaan er enkele specifieke stelsels om toekomstige zelfstandigen te steunen tijdens de beginfase, zoals de springplank naar het zelfstandigenstatuut voor werklozen (twaalf maanden) en het statuut van zelfstandige in bijberoep: je werkloosheidsrechten uit je loondienst blijven behouden zolang je die job blijft doen. Voor veel mensen met een behoefte aan extra zekerheid is dit de veiligste route.
Werknemers die willen testen of ondernemerschap iets voor hen is, kunnen ook bij hun werkgever polsen naar de mogelijkheden inzake onbetaald verlof of loopbaanonderbreking zonder RVA-uitkering. Vraag wel altijd eerst schriftelijk advies bij de bevoegde overheidsdienst want regels kunnen verschillen per statuut (privésector, overheid, onderwijs).
Zorg ervoor dat je goed op de hoogte bent van de mogelijkheden inzake het eventuele behoud van je sociale rechten als werknemer. Zelfs het strakste plan kan fout gaan en een vangnet is niet alleen goed voor je gemoedsrust, het kan je ook daadwerkelijk helpen indien nodig.
To do list voor zelfstandigen in spe
- Analyseer je situatie zorgvuldig voor je de knoop doorhakt en zoek uit in welke mate je bij je eerste stappen als ondernemer je sociale rechten als werknemer kunt behouden. Er zijn meerdere instellingen die je daarbij kunnen helpen (RVA, VDAB, vakbond, sociaal verzekeringsfonds, Unizo, …).
- Schrijf je in bij de Kruispuntbank van Ondernemingen (KBO) via een ondernemingsloket: weeg daarbij zorgvuldig af of je kiest voor een eenmanszaak of voor een vennootschap. Dat onderscheid is niet alleen belangrijk met betrekking tot je administratieve verplichtingen, maar heeft ook fiscale implicaties en gevolgen voor de bescherming van je privévermogen.
- Sluit aan bij een sociaal verzekeringsfonds voor het beheer van je sociale rechten en plichten (de betaling van je sociale bijdragen, maar ook je vrij aanvullend pensioen, enzovoort).
- Vraag je BTW-nummer en de eventueel vereiste vergunningen aan en vlieg erin met veel enthousiasme …
